Vấn nạn dùng bằng giả ở Canada (Kỳ 2)

Bài đặc sắc, Học hành

Eric Szeto, Nelisha Vellani, Erica Johnson, CBC

Khương An tổng hợp & lược dịch

(Kỳ 1)

Marketplace đi mua bằng

Marketplace mua được bằng tiến sĩ tâm lý của Đại học Gatesville. (Ảnh: CBC)

Để xem cần có gì để lấy được bằng giả, chương trình Marketplace — dùng tên Peter Ma Lack bằng cách đảo lộn các chữ cái trong từ ‘Marketplace’, và với sự trợ giúp của cựu đặc vụ FBI Allen Ezell — đã quyết định mua một bằng tiến sĩ về tâm vấn của Đại học Almeda, giống như tấm bằng treo trên tường của Correces.

Tiêu chuẩn để lấy bằng tiến sĩ không khó. Qua điện thoại, nhân vật Lack thuật lại cho “Giáo sư Keith Evans” của Đại học Almeda câu chuyện chi li về kinh nghiệm làm việc và học vấn trước đây của mình. Ngay lập tức Lack được xem là đủ tiêu chuẩn mà chẳng cần cung cấp sơ yếu lý lịch.

Bảng điểm kèm với tấm bằng tiến sĩ của Đại học Gatesville. Không cần học hay làm gì cả. (Ảnh: CBC)

Sau đó Evans tìm cách rao bán thêm cho Lack một bằng tiến sĩ của Đại học Gatesville, một trường khác có liên hệ với Axact tự nhận là có trụ sở ở Stockton, California.

Lack nhất quyết muốn có bằng của Đại học Almeda, nên Đại học Gatesville quay lại với một lời mời chào trọn gói: một bằng tiến sĩ tâm lý của Đại học Gatesville và một bằng tiến sĩ tâm vấn của Đại học Almeda với giá 3,200 đô-la Mỹ. Sau khi bị kêu ca về giá quá đắt, Gatesville giảm xuống còn $2,500.

Một bưu kiện được gởi tới bằng đường bưu điện sau vài tuần, nhưng có trục trặc: chỉ có một tấm bằng — bằng tiến sĩ tâm lý của Đại học Gatesville.

Sau khi Lack đôi co với Đại học Gatesville mấy tuần về chuyện thiếu bằng tiến sĩ tâm vấn của Đại học Almeda, trường này gởi cho Lack một bằng khác, lần này qua email.

Nhưng lại có trục trặc: bằng này là tiến sĩ tâm lý, chứ không phải tâm vấn.

Sau khi đôi co nữa, Gatesville gởi qua email một tấm bằng khác, lần này thì ghi đúng ngành.

Tổng cộng, Marketplace nhận được 3 bằng tiến sĩ (một bằng miễn phí), bảng điểm (điểm trung bình GPA 3.92) và giấy tờ xác nhận đi học.

Marketplace mua được bằng tiến sĩ tâm vấn của Đại học Almeda — rất giống tấm bằng treo trong văn phòng của Gilbert Correces ở Toronto. (Ảnh: CBC)

Tổng chi phí: 1,550 đô-la Mỹ.

Khách hàng ‘không vô can’

Với sự trợ giúp của các cựu nhân viên, hồ sơ tòa án, và xâu chuỗi các manh mối thông tin trên mạng, chương trình Marketplace đã xác định được hơn 100 trường và cơ quan kiểm định giả trên mạng có liên hệ tới Axact.

Yasir Jamshaid, một cựu nhân viên bảo đảm chất lượng ở hãng này, nói 95% khách hàng mua bằng cấp “bản thân họ cũng là kẻ lừa đảo”.

“Họ biết họ đang mua thứ không thật nhưng vẫn chấp nhận. Họ không vô can.”

Nhưng ông nói khi ông tố cáo Axact vào đầu năm 2015, ông đã lấy lại được khoảng $600,000 cho khoảng 20 khách hàng mà ông tin là họ thực sự bị lừa. Ông nói một số trong những khách hàng đó tốn hàng chục ngàn đô-la cho học vấn giả của mình.

Ông nói, “Ta có thể nói là trong lương tâm của mình người này muốn có học vấn thực sự. Người này không thể đi học được trong khi đang đi làm … và họ là những nạn nhân thực sự.”

Một trong những văn phòng của Axact ở Islamabad, Pakistan. (Ảnh: CBC)

Chính quyền Pakistan bố ráp văn phòng của Axact sau khi một bài báo của tờ New York Times về hãng này trích dẫn lời của Jamshaid. Sau khi hãng này đóng cửa, chính quyền thu được hàng trăm ngàn bằng và chứng chỉ để trống, và các giấy tờ khác từ văn phòng của hãng. Nhiều nhân vật cấp cao bị buộc tội, nhưng không có ai trong số đó bị kết luận có tội.

Nhưng hồi tháng 12/2016, FBI bắt Umair Hamid, trợ lý phó tổng giám đốc về quan hệ quốc tế của Axact, lúc đó đang tìm cách mở tài khoản ngân hàng ở Mỹ. Ban đầu ông không nhận có tội, nhưng hồi tháng 4, tại Tòa Khu vực phía Nam của New York, ông nhận có phạm một tội âm mưu gian lận chuyển ngân.

Hồi tháng 8, Hamid bị kết án 21 tháng tù. Tòa cũng ra lệnh tịch thu hơn 5 triệu đô-la.

Bất chấp bản án này, dường như nhiều trường của Axact vẫn hoạt động như thường lệ.

Trong một thư trả lời, Todd A. Holleman, luật sư người Mỹ đại diện cho Axact, nói công ty này “không sở hữu hay vận hành bất cứ trang mạng giáo dục hay trường trực tuyến nào, và chưa hề có bất cứ bằng chứng nào được đưa ra để chứng minh rằng Axact sở hữu hay vận hành bất cứ trang mạng hay trường nào như vậy.”

Luật sư Holleman nói rằng các lò cấp bằng giả do các thân chủ của Axact lập ra và công ty này “không tán thành hay ủng hộ bất cứ hành vi bị cho là sai trái hay lừa đảo nào của các thân chủ, vốn là các doanh nghiệp độc lập”.

Ai chịu trách nhiệm?

Vậy ai chịu trách nhiệm xử lý vấn nạn này và bảo vệ người dân Canada tránh khỏi những người dùng bằng giả?

Ông Ezell cho rằng trách nhiệm thuộc về nhiều giới, từ cá nhân tới các tổ chức ngành nghề chuyên môn và cảnh sát.

Ông nói, “Đó là vấn nạn của mọi người. Khi chuẩn bị đăng ký học ở một trường, người ta phải tự tìm hiểu kỹ càng. Rồi tới hãng sở và cơ quan sử dụng lao động phải kiểm tra khi họ được cung cấp bằng cấp. Và nếu ta thấy có điều gì khác thường, hãy trình báo với cơ quan thực thi pháp luật.”

Việc lưu hành sử dụng một giấy tờ giả mạo là tội hình sự có thể dẫn tới án tù, theo Michael Juskey, một luật sư hình sự ở Toronto.

Ông nói, “Nếu ta có hành động theo giấy tờ đó khi biết và tin rằng nó không thật, ta có thể chịu trách nhiệm pháp lý về tội đó. Đó là gian lận, là một tội không trung thực. Chắc chắn ta tự đưa mình vào tròng hình sự.”

‘Tôi không gian lận’

Mấy tuần sau các buổi tư vấn, các ký giả chương trình Marketplace đặt vấn đề với Correces về bằng tiến sĩ giả của ông, và hỏi liệu ông có nghĩ ông đã bội tín các thân chủ của mình hay không.

“Không,” ông đáp. “Tôi đang sử dụng các kỹ năng của mình”.

Correces nói ông “đã không gian lận” khi được hỏi về việc có bằng tiến sĩ của Đại học Almeda tương tự như tấm bằng mà Marketplace đã mua mà không cần học hành gì cả. Correces khẳng định rằng ông đã hoàn tất luận văn của mình để được Almeda cấp bằng.

A1 Counselling nói với chương trình Marketplace rằng hợp đồng của Correces đã bị chấm dứt, nhưng không giải thích tại sao. Tiểu sử sơ lược của ông trên mạng LinkedIn cũng đã bị rút xuống.

CẬP NHẬT: Sau khi phóng sự của CBC được đăng, luật sư của Gilbert Correces liên hệ với chương trình Marketplace và chia sẻ bằng thạc sĩ của Correces về công tác xã hội từ Đại học Philippines.

Chương trình Marketplace cũng nhận được một bản sao của luận văn dài 25 trang mà Correces nói rằng ông đã nộp cho Đại học Almeda để lấy bằng tiến sĩ. Ông cũng nói rằng ông hiểu rằng công trình của ông đã được Almeda nhận và chấp thuận.

Chương trình Marketplace đã xác minh rằng hơn 30% trong tiểu luận này là đạo văn.

Tổng hợp phóng sự của Marketplace, CBC, 10-16/9/2017.

Còn tiếp:

  • Kỳ 3: Danh sách các trường cấp bằng giả bị phát hiện.

2 comments

Leave a Reply

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.